Ουσίες που επηρεάζουν το ενδοκρινικό σύστημα μας
Ευαίσθητο το ορμονικό μας σύστημα
Το ευαίσθητο ορμονικό σύστημα του ανθρώπου υφίσταται περιβαλλοντικές προσβολές από πληθώρα ενώσεων που χαρακτηρίζονται με το γενικό όρο ενδοκρινικοί (Ορμονικοί) διαταράκτες. Οι ενώσεις αυτές παρεμποδίζουν την ενδογενή λειτουργία ορμονών, οδηγούν σε ποικίλες αναπτυξιακές ανωμαλίες και ασκούν δυσμενείς στη γονιμότητα των ζωών και του ανθρώπου. Οι ενώσεις αυτές αλληλεπιδρούν με τα ανδρογόνα και τα οιστρογόνα.

Χημικοί διαταράκτες
Μια μεγάλη κατηγορία είναι προϊόντα της χημικής βιομηχανίας και περιλαμβάνουν φαινόλες. PCBs φυτοφάρμακα μέταλλα πολυαρωματικούς υδρογονάνθρακες διοξίνες κ.α. Οι ουσίες αυτές χρησιμοποιούνται για ποικίλους σκοπούς. Όπως η γεωργία και βιομηχανία. Ορισμένες ουσίες σχηματίζονται μέσα από βιομηχανικές διεργασίες ή διαχείριση και επεξεργασία λυμάτων και απορριμάτων.

Φυτοοιστρογόνα
Μια άλλη μεγάλη κατηγορία ενδοκρινών διαταρακτών είναι τα φυτοοιστρογόνα, φυσικές ουσίες οι οποίες παράγονται και περιέχονται στα φυτά. Οι ουσίες αυτές μιμούνται την φυσική ορμόνη, προσδενόμενες στον υποδοχέα της με αποτέλεσμα η φυσική ορμόνη να μην μπορεί να προσκολληθεί σε αυτόν. Στην περίπτωση που το φυτοοιστρογόνο έχει οιστρογονική δράση προκαλεί την ίδια αντίδραση που θα προκαλούσε και η φυσική ορμόνη. Αντιθέτως σε περίπτωση που το φυτοοιστρογόνο έχει αντιοιστρογονική δράση θα παρεμποδίσει τη δράση της φυσικής ορμόνης.
Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες επιδρούν και στην παραγωγή ή και στο μεταβολισμό μιας ορμόνης. Τα αποτελέσματα της εκθέσεως στα φυτοοιστρογόνα εξαρτώνται και από την διάρκεια λήψεως τους, καθώς και από τον συγχρονισμό της έκθεσης σε αυτά, σε συσχετισμό με την ανάπτυξη των αναπαραγωγικών οργάνων.
Γνωρίζουμε περίπου 300 φυτά τα οποία παράγουν ουσίες με ποικίλες λειτουργίες όπως δράση ως μυκητοκτόνα ρύθμιση ορμονών του φυτού ή και προστασία των φυτών από την υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία. Πολλά από τα φυτά που περιλαμβάνονται στο καθημερινό μας διαιτολόγιο περιέχουν φυτοοιστρογόνα όπως τα δημητριακά ολικής αλέσεως, οι σπόροι η σόγια, το λάχανο, τα παντζάρια, το μπρόκολο, τα φασόλια, ο λυκίσκος.
Τα προσλαμβανόμενα φυτοοιστρογόνα διασπώνται στον οργανισμό σε ποικίλες ενώσεις με ορμονική δράση, οι οποίες μπορούν να προστεθούν στους υποδοχείς των οιστρογόνων. Τα φυτοοιστρογόνα έχουν εντονότερη δράση στο αναπαραγωγικό σύστημα των νεογνών από ότι σε αυτό των ενήλικων. Ένα φυτοοιστρογόνο της κατηγορίας των ισοφλαβόνων είναι η γενιστείνη η οποί παρέχεται στη σόγια. Μιμείται τα οιστρογόνα και οδηγεί σε μείωση των σπερματοζωάριων. Η σόγια βρίσκεται στα τυποποιημένα φαγητά, ενώ έχουν ενοχοποιηθεί και υγιεινές τροφές όπως είναι το γάλα και το γιαούρτι σόγιας. Η σόγια δεν αποτελεί μόνο τροφή για χορτοφάγους, αλλά χρησιμοποιείται ως φτηνή πρωτεΐνη στα επεξεργασμένα και γρήγορα τρόφιμα (fast food).

Άλλο φυτοοιστρογόνο είναι η κουμαστρόλη που πιθανώς αποτελεί και ισχυρό φυτοοιστρογόνο. Η έκθεση στην κουμαστρόλη προκαλεί μια σειρά οιστρογονικών δράσεων

Μέταλλα και χημικές ενώσεις με επιπτώσεις στη Γονιμότητα
Βαρεά Μέταλλα Μόλυβδος
Στα πυκνοκατοικημένα αστικά κέντρα προκαλούνται οι υψηλό¬τερες συγκεντρώσεις μολύβδου στην ατμόσφαιρα δεδομένου λόγω κυκλοφορίας πολλών αυτοκινήτων. Άλλη συχνή έκθεση στο μόλυβδο οφείλεται στον καπνό του τσιγάρου.
Άτομα που εκτίθενται σε υψηλά επίπεδα μολύβδου, διατρέ¬χουν κίνδυνο ελαττώσεως του αριθμού των σπερματοζωάριων (ολιγοσπερμία) και ελαττώσεως της συγκεντρώσεως της ορ¬μόνης FSH. Συνήθως η ύπαρξη μολύβδου στο αίμα οφείλεται σε έκθεση μολύβδου είναι αυτό των υδραυλικών, των ζωγράφων και των εκτυπωτών. Επαγγελματικοί χώροι, όπως είναι αυτοί της κατασκευής ή και χρήσης μπαταριών, χρωστικών ουσιών, ύλης συγκολλήσεως, πυρομαχικών, χρωμάτων, θερμαντικών σωμά¬των των αυτοκινήτων, μερικών καλλυντικών και κεραμικών εμπο¬ρευμάτων τα οποία βερνικώνονται με ουσίες που περιέχουν μόλυβδο, είναι ιδιαίτερα επικίνδυνοι για τους εργαζόμενους.

Είναι ένα μέταλλο με ιδιαίτερη τοξικότητα. Χρησιμοποιείται στην κατασκευή πολλών τεχνικών και ιατρικών οργάνων, όπως των σφυγμομανομέτρων, των μανομέτρων, των θερμομέτρων και των βαρόμετρων. Ο υγρός μεταλλικός υδράργυρος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να συγκεντρώσει το χρυσό από τα συντριμμένα μεταλλεύματα ή ιζήματα. Αυτή η τεχνική είναι πολύ επικίνδυνη στους ανθρακωρύχους και χρησιμοποιείται ακόμα σε διάφορες χώρες. Στην οδοντιατρική επίσης χρησιμοποιείται ο υδράργυρος. Το αμάλγαμα ή το οδοντικό ασήμι αποτελείται από ένα μίγμα 50% μεταλλική σκόνη υδραργύρου και άλλων μετάλλων (συνήθως από το ασήμι, τον κασσίτερο, το χαλκό και τον ψευδάργυρο σε ορισμένες αναλογίες). Ο γενικός πληθυσμός εκτίθεται πρώτιστα στο μέταλλο από το οδοντικό αμάλγαμα και τη διατροφή (τα ψάρια είναι η σημαντικότερη πηγή μεθυλιωμένου ή οργανικού υδραργύρου).
. Κάδμιο
Είναι στοιχείο που χρησιμοποιείται στις βιομηχανίες, στην ηλεκτρολυτική επιμετάλλωση, στις χρωστικές ουσίες, ιδιαίτερα στα πλαστικά, στους πλαστικούς σταθεροποιητές και στις επαναφορτιζόμενες μπαταρίες καδμίου.
Συγκεντρώσεις καδμίου υπάρχουν σε κάποια τρόφιμα (π.χ. στρείδια) και στο νερό. Οι συγκεντρώσεις καδμίου στον ατμοσφαιρικό αέρα είναι λιγότερο από 1 mg/m3 στις απομακρυσμένες ακατοίκητες περιοχές και μέχρι 40 mg/m3 στα αστικά κέντρα. Στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις όμως οι συγκεντρώσεις αέρα έχουν βρεθεί να κυμαίνονται στα 11.000 mg/m3. Εκτός από την εισαγωγή από τον αέρα, το νερό και τα τρόφιμα, το κάπνισμα μπορεί να αντιπροσωπεύσει μια σημαντική πηγή έκθεσης καδμίου. Έχει υπολογιστεί ότι ένας καπνιστής 20 τσιγάρων την ημέρα αυξάνει την καθημερινή εισαγωγή καδμίου του/της κατά 2 έως 4 μg.
Το κάδμιο παρουσιάζει συσωρευτική δράση στα αναπαραγωγικά όργανα ανδρών και γυναικών που εκτίθενται επαγγελματικά στο αερόλυμα του συγκεκριμένου μετάλλου. Το τοξικό αυτό μέταλλο προκαλεί μείωση της συγκεντρώσεως διαφόρων ορμονών, προκαλεί εμμηνορροϊκές αναταραχές και υπογονιμότητα.

ΟΡΓΑΝΙΚΟΙ ΔΙΑΛΥΤΕΣ:
Βενζόλιο (βενζόλιο, C6H6), Τολουόλιο (τολουένlο ή μεθυλο¬βενζόλιο C6HsCH3) κ.ά.
Υδράργυρος
Το βενζόλιο είναι μια ευρέως χρησιμοποιημένη βιομηχανική χημική ένωση η οποία χρησιμοποιείται συνήθως ως διαλύτης και ως πρώτη ύλη στην παραγωγή άλλων χημικών ουσιών στυρόλιο (για πλαστικά), κυμένιο (για τις διάφορες ρητίνες) και κυκλοεξάνιο (για το νάυλον και άλλες συνθετικές ίνες]. Χρησιμοποιείται επίσης για παραγωγή πλαστικών, συνθετικών ινών, χρωστικών ουσιών, απορρυπαντικών, λιπαντικών, φαρμάκων και γεωργικών χημικών ουσιών. Το βενζόλιο προστίθεται στα αμόλυβδα καύσιμα μηχανών και είναι φυσικό μέρος του ακατέργαστου πετρελαίου και της βενζίνης.
ο πιο κοινός τρόπος έκθεσης στο βενζόλιο είναι η εισπνοή του στα πρατήρια βενζίνης και από τον καπνό των τσιγάρων. Οι άνθρωποι εκτίθενται επίσης στο βενζόλιο όταν χρησιμοποιούν ορισμένα οικιακά προϊόντα καθαρισμού. Το βενζόλιο υπάρχει στο νερό που έχει μολυνθεί από διαρροές υπόγειωνδεξαμενών αποθήκευσης βενζίνης ή επιβλαβών αποβλήτων (αν και σε επίπεδα μικρότερα από εκείνα της εκθέσεως σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις ή σε καπνό τσιγάρων). Οι άνθρωποι που ζουν κοντά στις εθνικές οδούς ή τις βιομηχανίες είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι σε ατμούς βενζολίου. Το βενζόλιο μπορεί να εισέλθει στον οργανισμό και μέσω του δέρματος οπότε είναι δυνατή η έκθεση στο βενζόλιο μέσω της επαφής με βενζίνη ή άλλους διαλύτες. Μικρά αβλαβή ποσά βενζολίου, μπορούν να βρεθούν στα φρούτα, τα ψάρια, τα λαχανικά, τα καρύδια, τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα ποτά και τα αυγά.

Ζωικές μελέτες δείχνουν ότι η μακρόχρονη εισπνοή ατμών βενζολίου μπορεί να βλάψει τα αναπαραγωγικά όργανα και να προκαλέσει υπογονιμότητα, βλάβες στις ωοθήκες και εμμηνορροϊκές αναταραχές.

ΓΕΩΡΓIKΑ ΦΑΡΜΑΚΑ:
Εντομοκτόνα (π.χ. DDT, χλωρντάν), Ζιζανιοκτόνα (Διοξίνες, Π.χ. TCDD), Μuκητοκτόνα (π.χ. BCP).
Έκθεση σε φυτοφάρμακα (εντομοκτόνα, ζιζανιοκτόνα και μυ¬κητοκτόνα) σχετίσθηκες σημαντικά με επίπεδα σπέρματος κάτω από το φυσιολογικό όριο. Επιπλέον, άνδρες εκτεθειμένοι σε φυτοφάρμακα εμφάνισαν στο αίμα πολύ υψηλά επίπεδα της κατεξοχήν γυναικείας ορμόνης οιστραδιόλη καθώς και μια σημαντικά υψηλή αναλογία οιστραδιόλη / τεστοστερόνη, σε σύγκριση με όσους δεν είχαν ιστορικό αντίστοιχης έκθεσης. Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης είναι ενδεικτικά της τοξική ς δράσης των φυτοφάρμακων σε αυτά τα ζωικής σημασίας όργανα.

Από τα εντομοκτόνα, το πλέον επικίνδυνο φάρμακο είναι το ευ¬ρέως γνωστό DDΤ. Το DDΤ είναι ένα οργανοχλωρικό εντομο¬κτόνο που χρησιμοποιείται κυρίως για την πρόληψη ασθενει¬ών που μεταδίδονται από τα έντομα.

Το DDΤ και τα παράγωγά του είναι ενώσεις μεγάλης σταθερότητας στο περιβάλλον (για δεκαετίες). Ανιχνεύθηκαν στους ιστούς των ζώων και του ανθρώπου, στο αίμα των εγκύων γυναικών, στο αμνιακό υγρό των εμβρύων, στο μητρικό γάλα και στα γαλακτοκομικά προϊόντα. Το ρ,ρ'-DDΕ, μπορεί να παρεμποδίσει τη δράση των ανδρογόνων, την έκφραση των χαρακτηριστικών του ανδρικού φύλου και να προκαλέσει απαρρενοποίηση.
Το χλωρντάν (Chlordane) είναι ένα οργανοχλωρικό εντομοκτόνο, μέτριας τοξικότητας, που μπορεί να αποθηκευτεί στο λίπος του σώματος. Στα σπίτια χρησιμοποιείται σαν σπρέι με περιεκτικότητα 2-3% ή σαν σκόνη με 5% περιεκτικότητα, ενάντια στα μυρμήγκια, τις κατσαρίδες, τις αράχνες Κ.ά. Σε συγκεντρώσεις πάνω από 30 mg ανά Kg, το χλωρντάν αυξάνει την υπογονιμότητα.
Ρύπανση της τροφικής αλυσίδας από διοξίνες
Ο όρος «διοξίνες» αναφέρεται σε μια μεγάλη οικογένεια οργανικών αρωματικών ενώσεων οι οποίες είναι άχρωμες, άοσμες και περιέχουν στο μόριό τους άνθρακα, υδρογόνο, οξυγόνο και χλώριο, διαφέρουν δε η μία από την άλλη από τη θέση και τον αριθμό των χλωρίων τα οποία περιέχουν υπόκατεστημένα στο μόριό τους.
Είναι από τους πιο διαδεδομένους ρύπους των βιομηχανικά αναπτυγμένων χωρών. Παράγονται κατά τη διάρκεια διαφόρων διεργασιών, όπως ατελή καύση αστικών απορριμμάτων ή νοσοκομειακών αποβλήτων, καύση ξύλου / άνθρακα σε μονάδες παραγωγής ενέργειας, αποτέφρωση πλαστικών και άλλων μη βιοαποικοδομήσιμων υλικών σε καμίνους, λεύκανση χαρτοπολτού κλπ. Μετά από την εκπομπή τους στον αέρα, οι διοξίνες καταλήγουν στα νερά, έδαφος, φυτά και τέλος στα τρόφιμα. Δεδομένου ότι η οικογένεια αυτή των οργανικών ενώσεων είναι εξαιρετικά λιπόφιλη, είναι δυνατό να βιοσυσσωρεύεται σε υψηλές συγκεντρώσεις στο λιπώδη ιστό των διαφόρων θηλαστικών και Ψαριών.

Οι διοξίνες παρουσιάζουν ευρύ φάσμα βλαπτικών επιδράσεων, όπως στο ανοσολογικό, ενδοκρινολογικό και νευρικό σύστημα, ενώ σχετίζονται με γενετικές ανωμαλίες που αφορούν τις ανδρικές ορμόνες και δυσλειτουργίες του θυρεοειδούς αδένα. Οι διοξίνες εισχωρούν μέσω του πλακούντα και στο έμβρυο εγκύων γυναικών προκαλώντας γενετικές ανωμαλίες σε αυτό. Η δράση τους είναι αθροιστική, οι δε βλάβες που προκαλούνται εμφανίζονται με την πάροδο των ετών.

Φθαλικοί εστέρες
Οι φθαλικοί εστέρες [butylbenzylphthalate (ΒΒΡ), Oi-n (DΒΡ), di (ethylhexyl)phthalate (DΕΗΡ)] χρησιμοποιούνται εκτενώς στη βιομηχανία των πλαστικών, ως εύκαμπτα παράγωγα του πολυβινυλοχλωριδίου (PVC). Είναι προϊόντα ευρείας κατανάλω¬σης, όπως διάφορες πλαστικές συσκευασίες (σακούλες, κουτιά), παιδικά παιχνίδια (π.χ. πλαστικές κούκλες) Κ.ά. Είναι πολύ εύκολο για τα μικρά παιδιά να καταπιούν μικρά ποσά φθαλικού εστέρα όταν χρησιμοποιούν παιχνίδια φτιαγμένα από PVC. Κάποιες ιατρικές συσκευές που χρησιμοποιούνται για τα νεογέννητα, όπως είναι οι αναπνευστήρες για την ενίσχυση της αναπνοής τους και είναι κατασκευασμένες από PVC οδηγούν σε ηλή έκθεση φθαλικών εστέρων, με σοβαρές επιπτώσεις στην ανάπτυξη του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος. Άλλες τέτοιου είδους ιατρικές συσκευές είναι οι πλαστικές σακούλες αποθήκευσης αίματος, τα χειρουργικά γάντια, Κ.ά. Οικιακά προϊόντα όπως οι ταπετσαρίες βινυλίου, τραπεζομάντιλα, αδιάβροχες κουρτίνες ντους έχουν ενοχοποιηθεί για την μεγάλη συγκέντρωση σε φθαλικούς εστέρες. Στα τρόφιμα οι φθαλικοί εστέρες μπορούν να εισέλθουν από την πλαστική σωλήνωση που χρησιμοποιείται για την συσκευασία των τροφίμων. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις βρίσκονται στα λιπαρά τρόφιμα, όπως το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα ψάρια, το κρέας και τα φυτικά έλαια.
Ορισμένα καλλυντικά ευρείας κατανάλωσης (αρώματα, λοσιόν σώματος, αποσμητικά, σπρέι μαλλιών) περιέχουν παράγωγα του φθαλικού οξέος. Φάρμακα επίσης που βρίσκονται σε εύκαμπτα πλαστικά, μπορούν να περιέχουν μέχρι 40% φθαλικού εστέρα Οι (2-ethylhexyl). Οι ενώσεις αυτές θεωρούνται
υπεύθυνες για την πρόκληση βλαβών στο αναπαραγωγικό σύστημα των αρσενικών εμβρύων (όρχεις, επιδιδυμίδα, προστάτη κ.ά.)
Η χρόνια έκθεση στους φθαλικούς εστέρες κατά τη διάρκεια της μετεμβρυίκής ζωής μέχρι την ενηλικίωση οδηγεί σε υψηλά επίπεδα ορού LΗ, τεστοστερόνης και οιστραδιόλης. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι οι υψηλές συγκεντρώσεις LΗ και τε¬στοστερόνης μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφανίσεως ορχικών όγκων.
Τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs) που χρησιμοποιούνται εκτενώς στους μετασχηματιστές και τους πυκνωτές παρουσιάζοντο μέγιστο κίνδυνο αρσενικής και θηλυκής υπογονιμότητας. Η κύρια διαδρομή έκθεσης είναι η κατανάλωση κρέατος, γάλακτος, γαλακτοκομικών προϊόντων, μολυσμένων Ψαριών και άλλων ζωικών τροφίμων. Τ ο ποσό του PCBs στο ζωικό ιστό αυξάνεται χαρακτηριστικά καθώς κινούμαστε ανοδικά στη τροφι¬κή αλυσίδα. Για τα νήπια ο θηλασμός είναι η κύρια διαδρομή έκθεσης, αν και τα επίπεδα του PCBs στο ανθρώπινο γάλα έχουν μειωθεί σε μεγάλη έκταση σε σχέση με τα προηγούμενα έτη.

Διατροφή
Μια πληθώρα ουσιών είναι απαραίτητες για τη φυσιολογική λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος και στα δύο φύλα.
Τα λιπαρά οξέα συμβάλλουν στη λειτουργιά των γονάδων ως πρόδρομα των προσταγλαδινών. Σε ορισμένους άντρες με υπογονιμότητα έχουν παρατηρηθεί χαμηλά επίπεδα σπερματικών προσταγλαδινών.
Ο ψευδάργυρος είναι ένα μέταλλο απαραίτητο για την αναπαραγωγή τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες. Η ανεπάρκεια του ψευδαργύρου έχει συσχετιστεί με χαμηλό αριθμό σπερματοζωάριων. Σε άτομα που βρίσκονται σε δίαιτα, που είναι ανορεξικά, οι χορτοφάγοι, οι αλκοολικοί και οι ηλικιωμένοι έχει παρατηρηθεί μειωμένη περιεκτικότητα ψευδαργύρου.
Το χρώμιο είναι απαραίτητο για το σχηματισμό του σπέρματος.
Το σελήνιο επίσης είναι απαραίτητο για το σχηματισμό του σπέρματος, αρκεί να μη χορηγείται σε υψηλή ποσότητα. Το σελήνιο χρειάζεται επίσης για τον μεταβολισμό της τεστοστερόνης.
Η βιταμίνη Ε είναι απαραίτητη για την αναπαραγωγή και είναι αντιοξειδωτικό. Βοηθά επίσης στη διατήρηση της ελαστικότητας των κυτταρικών τοιχωμάτων των σπερματοζωαρίων, πράγμα που βοηθά στην κινητικότητά τους και εμποδίζει τη συγκόλλησή τους.
Τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης C, η οποία είναι επίσης αντιοξειδωτική, μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα υπογονιμότητας. Η βιταμίνη C επηρεάζει τα επίπεδα μολύβδου και καλίου στο σώμα επιταχύνοντας την απομάκρυνση βαρέων μετάλλων. .
Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β είναι σημαντικές στον μεταβολισμό των ορμονών του φύλου.
Τα αμινοξέα αργινίνη και λυσίνη, ως συστατικά πυρηνικών πρωτεινών, συμβάλλουν στην διατήρηση της αντρικής γονιμότητας.
Στη γονιμότητα της γυναίκας συμβάλλουν η βιταμίνη Ε, η βιταμίνη Α, C, Β1, Β2, Β3, Β6, Β12, η χολίνη, η ενοσθεντόλη, το φυλλικό οξύ, ο ψευδάργυρος, το μαγγάνιο, το ασβέστιο, ο χαλκός, ο σίδηρος, ο σίδηρος και το σελήνιο. Παράλληλα, η έλλειΨη φρούτων και λαχανικών στην καθημερινή διατροφή μπορεί να προκαλέσει υπογονιμότητα.
Η υπερβολική λήψη καφέ μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στην αναπαραγωγή.

Αλκοόλ
Στις γυναίκες η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ προκαλεί ανεπάρκεια στη λειτουργία των ωοθηκών, με συνέπεια ορμονική ανεπάρκεια, σεξουαλική δυσλειτουργία, στειρότητα και διαταραχές στον έμμηνο κύκλο.

Στους άνδρες μπορεί να επηρεάσει τον αριθμό των σπερματοζωαρίων, μειώνοντας την παραγωγή τους, ενώ η αλκεταμίδη(ουσία που παράγεται στον οργανισμό), είναι τοξική στο σπέρμα. Το οινόπνευμα εμπλέκεται επίσης στην έκκριση της τεστοστερόνης και επιταχύνει τον καταβολισμό της μέσα στο σώμα, επιταχύνοντας την μετατροπή της σε οιστρογόνο.

Kάπvισμα
Το κάπνισμα ασκεί δυσμενή επίδραση στη γονιμότητα και στα δύο φύλα. Ο χρόνος που χρειάζεται για να συλλάβει η γυναίκα είναι μεγαλύτερος στους καπνιστές έναντι των μη καπνιστών. Στους παθητικούς καπνιστές, παρατηρείται βλαπτική επίδραση με πιο ήπια συμπτώματα, δεδομένου ότι η συγκέντρωση της νικοτίνης στο αίμα του παθητικού καπνιστού είναι μικρότερη από αυτή του καπνιστού. Τα ίδια προβλήματα δημιουργεί η μαριχουάνα και η ινδική κάνναβη.

Ατμοσφαιρική ρύπανση
του πληθυσμού, καθώς και στο θεικό οξύ, που παράγεται με τη χρήση των καταλυτών στα αυτοκίνητα Η δράση των ατμοσφαιρικών ρύπων σχετίζεται με τη συγκέντρωση τους, το εύρος της θερμοκρασίας και τη σχεστικής υγρασίες, που χαρακτηρίζουν διαφορετικά βιομηχανικά και αστικά περιβάλλοντα. Ιδιαίτερα οι καπνοί από τα αυτοκίνητα και άλλα οχήματα μπορούν να βλάψουν τη γονιμότητα του ανθρώπου. Η συνεχής έκθεση στους ρύπους κυκλοφορίας εξασθενίζει το σπέρμα.

Βασικοί κανόνες προστασίας
. Να αποφεύγουμε όσο μπορούμε τη χρήση χλωρί¬νης και προϊόντων που περιέχουν χλώριο.
. Να αποφεύγουμε προϊόντα που περιέχουν Triclosan.
. Να αποφεύγουμε τη χρήση οικιακών χημικών προϊόντων (εντομοκτόνων). Μπορούμε να αποφύγουμε την παρουσία εντόμων, τηρώντας τους στοιχειώδεις κανόνες υγιεινής και καθαριότητας: δεν αφήνουμε εκτεθειμένα τρόφιμα, κλείνουμε τις χαραμάδες, αερίζουμε καλά τα ντουλάπια κ.ά.
. Να αποφεύγουμε τα προϊόντα βινυλίου (PVC) και
να εξετάζουμε τη σύσταση των μπιμπερό των μωρών. Καλό είναι να μην περιέχουν PC7 ή PVC.
. Να επιλέγουμε φυσικά χρώματα ή προϊόντα που φέρουν
κάποια οικολογική σήμανση.
. Να αερίζουμε καλά το χώρο μας.
. Να αντικαταστήσουμε τις συσκευασίες από πλαστικό με ξύλινες, μεταλλικές ή χάρτινες.
. Να προτιμούμε καθαριστικά που έχουν σαν βάση το σαπούνι, τη σόδα ή το ξίδι
. Να αποφεύγουμε τη χρήση συσκευών καθαρισμού του αέρα. Είναι καλύτερο να ανοίγουμε τα παράθυρα.
. Να αγοράζουμε μπογιές ή λάδια για τα πατώματα με οικολογικό σήμα.
. Να προτιμούμε απορρυπαντικά ή μαλακτικά ρούχων με βάση το σαπούνι
. Να αναζητούμε στον υπολογιστή μας την επιγραφή TCO 95
ecolabel.

Οι κυριότερες ομάδες ατμοσφαιρικών ρύπων είναι το διοξείδιο του θείου (802), το μονοξείδιο του άνθρακα (CO), το όζον και άλλοι φωτοχημικοί οξειδωτές, το διοξείδιο του αζώτου, τα αιωρούμενα ατμοσφαιρικά σωματίδια (ΡΜ)7 και ιδιαίτερα αυτά με μικρή αεροδυναμική διάμετρο. Προσοχή έχει επίσης δοθεί σε αλλεργιογόνα που επιδρούν σε σημαντικό τμήμα

Όσον αφορά τώρα τα τρόφιμα, λαχανικά, φρούτα και ξηρούς καρπούς, να πλένουμε αρκετές φορές και πολύ καλά τα λαχανικά και τα φρούτα. Τέλος, πρέπει να αγοράζουμε προσεχτικά τα ψάρια και το κρέας που θα καταναλώσουμε.
Τα καλλυντικά προϊόντα θα πρέπει:
. Να παρασκευάζονται από φυτικές πρώτες ύλες.
. Να μην έχουν αλλεργιογόνο δράση.
. Να μην περιέχουν φθαλικές ενώσεις.
. Να μην περιέχουν μοσχοξυλένιο (musk) ως αρωματικό πρόσθετο.
. Να μην περιέχουν triclosan ως αντιβακτηριακό πρόσθετο. . Να μην περιέχουν οργανικές ενώσεις του κασσιτέρου.